Ogródki działkowe w Tomaszowie Lubelskim jako odpowiedź na rozwój miasta, potrzeby mieszkańców i wyzwania przyszłości

Rodzinne ogródki działkowe w Polsce wchodzą obecnie w fazę ponownego, wyraźnego wzrostu znaczenia. Według aktualnych danych w kraju funkcjonuje około 4,6 tys. ROD, obejmujących ponad 900 tys. działek użytkowanych przez blisko 4 mln osób. W skali ogólnopolskiej popyt na działki systematycznie przewyższa podaż, co skutkuje listami oczekujących oraz dynamicznym wzrostem wartości prawa do użytkowania działek, szczególnie w miastach. Trend ten widoczny jest również w mniejszych ośrodkach miejskich, takich jak Tomaszów Lubelski, gdzie liczba dostępnych działek pozostaje ograniczona, a nowe tereny praktycznie nie powstają.

Równolegle miasto notuje intensywny rozwój zabudowy wielorodzinnej, w tym oddanie do użytkowania nowych mieszkań w rejonie ulicy Ordynackiej oraz realizację kolejnych inwestycji. Proces ten poprawia dostępność lokali mieszkalnych, jednak jednocześnie zmniejsza dostęp mieszkańców do prywatnej przestrzeni zielonej. Dane i obserwacje społeczne jednoznacznie wskazują, że balkon czy taras nie kompensują braku ogrodu, co powoduje, że ogródki działkowe stają się naturalnym i pożądanym uzupełnieniem nowej zabudowy mieszkaniowej.

Potrzeby mieszkańców – ekonomia, jakość życia i bezpieczeństwo socjalne

Rosnące zainteresowanie ogródkami działkowymi wynika nie tylko z czynników rekreacyjnych, ale również z uwarunkowań ekonomicznych. W warunkach rosnących cen żywności i kosztów utrzymania gospodarstw domowych działka ROD umożliwia częściowe uniezależnienie się od rynku poprzez uprawę własnych warzyw, owoców i ziół. Dla wielu rodzin, seniorów czy osób o stałych dochodach ma to realne znaczenie budżetowe, przy jednoczesnym zachowaniu bardzo umiarkowanych kosztów utrzymania działki, które zazwyczaj mieszczą się w przedziale od kilkuset do około 1–2 tys. zł rocznie. Ogródki działkowe pełnią także istotną funkcję społeczną – sprzyjają integracji międzypokoleniowej, aktywizacji osób starszych oraz budowaniu lokalnych więzi sąsiedzkich. Coraz częściej są również wybierane przez młodsze pokolenia jako forma świadomego stylu życia, łączącego rekreację, kontakt z naturą i hobby. W praktyce działki ROD stają się dla mieszkańców bloków „drugim ogrodem”, który znacząco podnosi komfort życia i ogranicza negatywne skutki zagęszczonej urbanizacji.

W Tomaszowie Lubelskim kluczowym i rozpoznawalnym ogrodem jest ROD „Przyszłość” (PZD). Jest on opisywany jako ogród składający się z trzech terenów zlokalizowanych przy ul. Łaszczowieckiej 18, o łącznej powierzchni 11,72 ha oraz 188 działkach. To ważna informacja w kontekście podaży: nawet przy pełnym wykorzystaniu ogrodu liczba działek jest po prostu skończona, a nowe tereny pod ROD w miastach powstają rzadko (presja inwestycyjna, ograniczenia planistyczne).Warto wprost nazwać mechanizm rynkowy: działek w ROD formalnie nie „kupuje się” jako gruntu, natomiast prawo do działki wraz z nasadzeniami i infrastrukturą ma realną wartość rynkową. W Tomaszowie Lubelskim widać to na przykładach ogłoszeń: pojawiają się oferty działek ROD „Przyszłość” przy ul. Ofiar Bełżca (rejon ogrodu) w cenie rzędu 40 000 zł za ok. 562 m². To pokazuje, że nawet w mniejszym mieście działa klasyczna relacja: ograniczona podaż + rosnąca liczba mieszkań w blokach = rosnące zainteresowanie działkami.

Rola miasta – planowanie rozwoju z myślą o mieszkańcach i zieleni

Dynamiczny rozwój mieszkaniowy Tomaszowa Lubelskiego stanowi pozytywny sygnał rozwojowy, jednak dane oraz obserwowane trendy jednoznacznie wskazują na potrzebę równoległego planowania infrastruktury zielonej. W skali kraju nie funkcjonuje obecnie program masowego tworzenia nowych ROD, a presja urbanistyczna powoduje, że miasta koncentrują się raczej na utrzymaniu istniejących ogrodów niż na ich rozbudowie. Właśnie dlatego kluczowe znaczenie ma świadome i długofalowe podejście samorządu do ochrony już funkcjonujących ogródków działkowych.

Z punktu widzenia samorządu wniosek jest praktyczny: skoro miasto wspiera i dopuszcza intensyfikację zabudowy mieszkaniowej (w tym duże projekty jak Ordynacka), to równolegle powinno myśleć o mieszkańcach w kategoriach jakości życia i odporności ekonomicznej. ROD nie są „fanaberią” – pełnią funkcję:

• społeczną (integracja, aktywizacja seniorów, więzi sąsiedzkie),
• ekonomiczną (częściowa samowystarczalność żywnościowa, obniżenie kosztów koszyka domowego),
• środowiskową (zielona infrastruktura, mikroklimat, retencja).

W praktyce oznacza to konieczność: ochrony istniejących terenów ROD w planowaniu, unikania ich „wypychania” przez presję inwestycyjną oraz – tam gdzie to realne – analizowania możliwości tworzenia dodatkowych, miejskich terenów zieleni użytkowej (niekoniecznie tylko w formule klasycznego ROD), bo wzrost liczby mieszkań bez równoległego wzrostu dostępnej zieleni będzie generował narastające napięcie popytowe.

Ogródki działkowe pełnią rolę zielonej infrastruktury miasta – poprawiają mikroklimat, zwiększają retencję wody oraz ograniczają skutki tzw. miejskiej wyspy ciepła. Uwzględnianie ich w dokumentach planistycznych, strategiach rozwoju oraz decyzjach inwestycyjnych jest działaniem zgodnym z interesem mieszkańców oraz zasadami zrównoważonego rozwoju. W obliczu rosnącej liczby nowych mieszkań oraz utrzymującego się wysokiego popytu na działki ROD, myślenie o mieście jako przestrzeni przyjaznej ludziom – a nie wyłącznie inwestycjom – staje się nie tyle postulatem, co koniecznością.